کورد و پرسا
زمانێ ستاندارد
موئهیید تهیب
ل سهرانسهری جیهانێ نێزیکی 6000 زمانان ههنه. 50% ژ ڤان
زمانان ژ لایێ
.00010 و کێمتران دهێنه ب کار ئینان و گهلهک ژ وان بهر ب نهمانێ
ڤه دچن. ژ ههموو زمانێن جیهانێ ژی ب تهنێ 5%-ێ خوهندن
و نڤیسین پێ دهێته کرن، ئانکو نێزیکی 300 زمانان. ژ ڤان
300 زمانان ژی - ههرچهند چ ههژمار ل بهر دهستێ من
نینن- لێ نه پتر ژ 100 زمانان ههنه کو بهری پتر ژ 500
سالان خوهندن و نڤیسین پێ هاتیه کرن. زمانێ ئنگلیزی یێ
کو ئهڤرۆ ل سهرانسهری جیهانێ ب کار دهێت بهری 500
سالان پێ هاتیه نڤیسین، زمانهکێ وهکی زمانێ رووسی ب
تهنێ بهری 400 سالان بوویه زمانێ نڤیسینێ.
زمانێ کوردی
زمانێ کوردی ب ههموو زاراڤا ئوو دهڤۆکێن خوه ڤه، زمانێ
نهتهوهیا کورده ئوو ڤی زمانی رۆلهکێ مهزن د پاراستنا
ناسنامهیا کوردی ده گێرایه و ههردهم سهنگهرهکێ
سهخت بوویه ل ههمبهری ههموو هێرش و پێکۆلێن بهوژاندن
و ئاسیمیلاسیۆنێ و وهک چیایێن کوردستانێ، خوه و ههبوونا
نهتهوهیا کورد ژی پاراستیه و ب درێژاهیا دیرۆکێ زمانێ
خهم و خهون و هیڤیێن مه بوویه و شاکارێن بلند پێ
هاتنه نڤیسین. د دیرۆکا ههر زمانهکی دا، رۆژا نڤیسین ب
وی زمانی هاتیه کرن، رۆژهکا گهش و دیرۆکی یه و وهک
وهرچهرخانهکا مهزن دهێته هژمارتن.
کهنگی نڤیسین ب زمانێ کوردی هاتیه کرن؟
دهربارهی بابا تاهرێ ههمهدانی ههتا ئهڤرۆ ژی
بگرووڤهکێشک ههیه کا ئایا زمانێ چارینهیێن وی یێن کو
پشتی چارسهد سالان ژ مرنا وی هاتنه نڤیسین، زاراڤایهکا
فارسی یه یان زمانهکێ سهربخوه یه یان ژی یهک ژ
زاراڤایێن کوردی یه و ل سهر ڤێ پرسێ دیتنێن جودا جودا
ههنه. د دووڤ بابا تاهرێ ههمهدانی ده کی دهێت کو ب
زمانێ کوردی نڤیسیه و چ گومان ل سهر کوردیبوونا زمانێ وی
نینه؟
شهرهفخانێ بهدلیسی د شهرهفنامهیێ ده ناڤێ شایرهکێ
کورد دینه کو 100 سالان پێش مهلایێ جزیری ژیایه و ناڤێ
وی “میر یه عقوبێ زهرقی” بوو و خهلکێ مێردینێ بوو ئوو
دبێژه کو وی دیوانهکا شیرێن کوردی ههبوو و شیرێن وی
ئیشرێن دینی بوون و د ناڤ خهلکی دا گهلهک بهلاڤ بوون.
لێ مخابن ههتا ئهڤرۆکه ژی چ شیرێن وی نهگههشتنه مه
و ژ بهر هندێ دهستپێکا نڤیسینێ ب زمانێ کوردی
ڤهدگهریته سهردهمێ جزیری و فهقیێ تهیران، بهری
نێزیکی 500 سالان. ب گۆتنهکا دی زمانێ کوردی و ئینگلیزیا
مۆدهرن ب ههڤ ره بوونه زمانێن نڤیسینێ و کوردی 100
سالان بهری زمانێ رووسی بوویه زمانێ نڤیسینێ.
لێ ژ بهر کو کورد نه خودان دهولهتهکا نهتهوهیی یا
سهربخوه بوونه و سهنتهرهکێ وان یێ دهستهلاتێ
نهبوویه، ئهو زمانێ جزیری پێ نڤیسی نهبوو زمانێ ههموو
نهتهوهیا کورد و د دووڤ ده و ههر چهند دهمهکێ
گهلهک درێژ ژی ڤهکێشا. نڤیسینێ ب زاراڤ ئوو جارنا
دهڤۆکێن دی یێن کوردی ژی دهست پێ کر و ئهڤه کورد
بوونه نهتهوه و ههتا ئهڤرۆکه تاکه زمانێ ستاندارد
نهبوویه، ب واتهیا ئهو زمانێ سهرانسهری یێ
نهتهوهیهک پێ دخوینه، پێ دنڤیسه، تێدگههه و د
کارووبارێن فهرمی دا ب کار دینه و ئهڤرۆکه ژی وهکی
بهرێ پتر ژ زاراڤایهکێ د نڤیسینا ئهدهبیات، کارووبارێن
فهرمی و خوهندن و نڤیسینێ ده ب کار دهێت و ژ ههموووان
پتر ژی کورمانجیا ژۆری و ژێری نه کو د ههموو ناڤگینێن
راگهاندنێ ده “رادیۆ، تهلهڤیزیۆن، رۆژنامه و کۆڤار ئوو
هتد. “ ب کار دهێن و ل ههرێما کوردستانا ئیراقێ ب
ههردووان ژی خوهندن و نڤیسین ل خوهندنگههێن فهرمی پێ
دهێته کرن و د نڤیسارێن فهرمی و میری ده ژی ب کار دهێن،
ههر چهند کرمانجیا ژێری پتر ب کار دهێت ژ بهر کو ئهو
زووتر ژ کورمانجیا ژۆری بوویه زمانێ خوهندنگههێ و
ههژمارا پێاخێڤان ژی پتره ژ ههژمارا پێاخێڤێن کرمانجیا
ژۆری ل کوردستانا عیراقێ.
لێ نهبوونا تاکه زمانهکێ ستاندارد ب درێژاهیا دیرۆکا
نوو یا نهتهوهیا کورد چ جار نهبوویه ئهگهرا کو ههر
ههموو کورد ب زاراڤا و دین و مهزههبێن خوه یێن جودا
جودا ژی ڤه ههست نهکهن کو ههر ههموو کورد ن و ههر
ههموووان ژی یهک دیرۆک و یهک چارهنڤیس ههیه. نه
تهنێ ئهڤه بهلکو تهنانهت ئهو کوردێن زمانێ خوه ژی
ژ بیر کرنه خوه ههر ب کورد زانینه و وان د رێکا
سهرفرازیا کورد و کوردستانێ ده جانێ خوه پێشکێش کریه و
ئهڤرۆ ب دههان ههزاران کورد ههنه کو پتر ژ 200
سالانه ئهو ژ کوردستانێ دوور بوونه و وان زمانێ خوه ژ
بیر کریه، وهک کوردێن ئوردونێ، سوودانێ، شامێ و گهلهک
جهێن دی، لێ ئهو دیسا ژی خوه ب کورد دزانن و دلێ وان ب
سهرکهفتنێن کوردستانێ شاد و ب کارهساتێن وێ ژی بریندار
دبه.
کهواته تشتێ کو بههدینیهکی، ههورامیهکی، فهیلیهکی،
سنهییهکی و سۆرانیهکی و زازاییهکی و کوردهکێ شیعی و
سنی و ئێزدی و کاکهیی و عهلهویهکی ب پێک ڤه گرێ دده
نه زمانێ ستاندارده. بهلکو ههسته و وهکی چاوا وی
ههستی ب درێژاهیا دیرۆکێ یهکیتیا نهتهوهیی یا کورد
پاراستیه ههر ئهو ههست ژی دێ وێ یهکیتیێ د پاشهرۆژێ
ده ژی بپارێزه و ئهگهر ئهم خهمخوهرێن وێ یهکیتیێ
نه دڤیا ئهم کار ژ بۆ بهێزکرنا وی ههستی بکن، نه
لاوازکرنا وی وهکی هندهک کهس د دانووستاندن و نڤیسینێن
خوه ده دهربارهی زمانێ ستاندارد دکن.
ئهڤ دانووستاندنا گهرم و گوڕ یا کو ئهڤرۆ ل کوردستانێ و
دهرڤهیی کوردستانێ ل سهر زمانێ ستاندارد یان ژی ب ناڤێ
زمانێ ستاندارد دهێته کرن نه تشتهکێ نوو یه و رههو
رێشالێن وێ ڤهدگهرنه بهری پتر ژ 60 سالان. لێ تشتێ نوو
و خهتهر ئهوه کو چ جارا وهکی ئهڤرۆکه ئهڤ بابهت ب
ڤی شێوهیێ نزم، کرێت، توند ئوو تیژ و دهمارگیر نههاتیه
گهنگهشه کرن. مخابن یێن ئاگرێ ڤێ گهنگهشهیا کو بێهنا
فتنهیێ ژێ دفره خوهش دکن نه خهلکهکێ نهزان و ئاسایی
نه بهلکو ئهو رۆژنامهڤان، نڤیسهر و رهوشهنبیرن. لێ
خوهشبهختانه ههتا نوکه سیاسیان خوه دوور راگرتیه و
ئهو ب ئاشکهرایی بهشدار نهبوونه، ئهگهر نه، ب
راستی ژی دا ئاکامێن گهلهک ترسناک هێنه پێش.
د گهنگهشهیا زمانێ ستاندارد دا ئهڤرۆ دوو ئاراسته
ههنه:
1. ئاراستهیا سهپاندنا زاراڤایا کورمانجیا ژێری وهک
تاکه زمانێ ستاندارد و ئهرشیفکرنا ههموو زاراڤایێن دی.
پیچهکێ زهلالتر رێ ل کرمانجیا ژۆری گرتن کو ل
خوهندنگههان بێته خوهندن و د نڤیسارێن فهرمی دا بێته
بکارینان و د ڤی واری دا گهلهک جهێن فهرمی، وهک
زانکۆیان و وهزارهتان، بێ کو بریارهک ژی ههبه، ئهڤ
چهند ب جه ئینایه و ژ بۆ شاگردهکێ کوردێ کورمانجیاخێڤ
چێنابه ئهو ب کورمانجیا خوه نامهیا خوه یا ماستهرێ
یان دکتۆرایێ ل زانکۆیا ههولێرێ بنڤیسه لێ د عهینی
دهمی ده شاگردهکێ ههولێرێ یان سلێمانیێ ئازاده
نامهیا خوه ب کورمانجیا ژێری پێکێشی زانکۆیا دهۆکێ بکه.
کهواته هنهک لایهنان بریارا خوه دایه و د پراکتیکێ
ده ژی پێ دکن. ئهڤ ئاراسته یه ههر چهند بانگهشهیا
ههبوونا پتر ژ زمانهکێ ستاندارد وهک گهفهکێ ل سهر
یهکیتیا نهتهوهیی یا کورد دبینه و ئهڤه
ئاشکهراترین ئهرگومهنتێ وێ یه. لێ مرۆڤ د گۆتن و
نڤیسینێن گهلهک ژ پشتهڤانێن ڤێ ئاراستهیێ ده رستهیێن
وهها دبینه: “مه چ ژ پارچهیێن دی یێن کوردستانێ نینه
و د ڤێ پرسێ ده دڤیا ئهم رهوش و کاودانێن ههرێما
کوردستانا عیراقێ ب تهنێ ل بهر چاڤ بگرن” یان “ل
کوردستانا ترکیهیێ 85% ژ کوردان ب کوردی نائاخڤن!” یان “ل
سووریه و ترکیهیێ زمانێ کوردی نهشێت بهرگریا زمانێ
ترکی و عهرهبی بکه” و گهلهک گۆتنێن دی یێن ههموو
سنۆر دهرباز کرین و نه هێژایی هندێ نه ئهم وان بهرچاڤ
بکن.
ئهز ب خوه نزانم چاوا مرۆڤهکێ خهمخوهر ل سهر
یهکیتیا نهتهوهیی یا کوردی دشێت بێژه کو کورد ل
ترکیه و سووریهیێ بهر ب نهمانێ ڤه چوونه و دچن، د
دهمهکی ده ترک ب خوه ڤێ داویێ دانێ ب ههبوونا کوردان
ددن و چهند گاڤهک ژی ژ بۆ رهوا بکارینانا کوردیێ ل
ترکیهیێ هاڤێتنه.
تشتێ ههری بالکێش ل دهڤ ئالیگرێن ڤێ ئاراستهیێ ئهوه
کو پرانیا رهها ژ وان، ئهگهر نهبێژم ههر ههموو،
دخوازن زاراڤایا وان ببه تاکه زمانێ ستاندارد و ئهو د
گهنگهشهیا خوه ده ژی -نه ههموو لێ گهلهک ژ وان-
گهلهک توند و تیژ و دهمارگیر ن و ئهو ههر دیتنهکا
موخالف ب دیتنهکا “ههرێمچی”، “دیالهکتباز” و جارنا ب
“جاش” ژی تاوانبار دکن و پرانیا وان ژی نڤیسهر و
رۆژنامهڤان ن و ئاکادهمیێن بسپۆر د وارێ زمانزانیێ ده د
ناڤ وان ده کێمن.
2. ئاراستهیا پتر ژ زمانهکێ ستاندارد. لایهنگرێن ڤێ
ئاراستهیێ ژ کوردێن خودان زاراڤایێن جودا جودانه و مرۆڤ
د ناڤ وان دا مههابادی، سنهیی، فهیلی، ههولێری،
سلێمانییهیی، زازایی و هتد. دبینه، لێ پرانیا رهها ژ
وان کوردێن کورمانجی یا ژۆرن ژ بهر کو ئهو پترن و ئهڤ
باباته ژی پتر ژ وان دگره.
ئهڤ ئاراستهیه ههبوونا پتر ژ ستانداردهکی ب
ئهنجامهکێ سروشتی یێ دیرۆک و جۆگرافیایا کوردستانێ
دبینهو ئهو سهپاندنا زاراڤایهکێ و رێگرتن ل بهر
زاراڤایێن دی ب کارهکێ ئهنتی دهمۆکرات و دژی پرهنسیپێن
مافێن مرۆڤی دهه ژمێره ئوو بجهانینا بریارهکا وهها بێ
دژبهریهکا بهرفهره نابه و هینگێ دڤیا حکوومهتا
ههرێما کوردستانێ پهنا ببه بهر زهبر و زهنگێ و ئهڤ
ژی نه د گهل سروشتێ حکوومهتا کوردستان دگونجه و نه ژی
د دهستهلاتا وێ ده دبه. و سهرکردایهتیا سیاسی یا
کوردستانێ ژ هندێ حهکیمتر و دووربینتره بکهڤه د
شاشیهکا وهها ده و بهلگه ژی ئهوه کو ههر ههموو
هێزێن سیاسی یێن کورد د راگههاندنا خوه ده ههر دو
کورمانجیان ب کار دینن و هندهک زازاییێ ژی.
تشتێ بالکێش ل دهڤ ئالیگرێن ڤێ ئاراستهیێ ئهوه کو
پرانیا وان د گهنگهشهیا خوه ده ئارام و هێمنن و د ناڤ
وان ده ئاکادهمیێن بسپۆر د وارێ زمانی ده ههنه و وهک
مه ل دهستپێکێ ژی گۆتی نه ههموو کورمانج ن، وهک
دوکتورئهمیرێ حهسهنپوور، پرۆفسۆر وریا عۆمهر ئهمین و
گهلهکێن دی.ههر وهسا ئهو د دانووستاندنا خوه ده
دیتنا موخالف ب گۆتنێن سڤک وهک “ههرێمچی” و “پیاوی
دهستهلات” و “دیالهکتباز” و هتد. تاوانبار ناکن.
زمانهک و دو ستاندارد
ئهز ئهرگومهنتێ کو ئهگهر نهتهوهیێ کورد تاکه
زمانێ ستاندارد نهبه، دێ یهکیتیا وی د گهفێ ده به
راست نابینم، ژ بهر کو گهلهک نهتهوه ههنه تاکه
زمانێ وان یێ ستاندارد ههیه لێ ئهو نهشیانه یهکیتیا
خوه پێک بینن. نهتهوهیێ عهڕهب کو پتر ژ 250
ملیۆنانه و ل سهر پتر ژ 20 دهولهتان بهلاڤه، یهک
زمانێ خوه یێ ستاندارد ههیه، لێ وی زمانی ههتا ئهڤرۆ،
نه تهنێ دو دهولهتێن عهڕهبی نهکرنه یهک، بهلکو
ههتا نوکه نهشیایه پهیوهندیێن ڤان دهولهتان ب ههڤ
ره ژی ئاسایی بکه. سهربی و بۆسنیان یهک زمانێ ستاندارد
ههبوو، لێ ئهو نوکه نه تهنێ دو نهتهوهیێن جودا
نه، بهلکو دو نهتهوهیێن دژمن ن و د شهرێ د ناڤبهرا
وان دا روودایی تاوانێن وهها مهزن روودان کو ههموو
مرۆڤایهتی پێ ئێشا و د هاوارا وان ده چوو.
بهرووڤاژی، ب دههان نموونه ههنه کو پتر ژ
نهتهوهیهکی و زمانهکی لێ ههنه و د سهر هندێ ره
ئهو ب ههماههنگی و هارمۆنی دژین و ئهڤ پرنهتهوهیی و
زمانی چ جارا نهبوویه گهف ل سهر یهکیتیا نهتهوهیی
و نیشتیمانی یا وان، وهک سویسرایێ کو چار زمان تێ ده
فهرمی نه و وهک فینلاندایێ کو دو زمان لێ فهرمی نه و
وهک یهکیتیا ئهورۆپایێ کو ههموو زمانێن وێ ب یهک پله
و پایه زمانێن فهرمی نه.
ژ ڤان نموونهیێن ژۆری باش دیار دبه کو تشتێ یهکیتیا
نهتهوهیی و ناڤنهتهوهیی دپارێزه نه یهکبوونا
زمان، دین و کولتورانه، بهلکو ئهو پهیوهندی نه یێن
ل سهر بنهمایێن دهمۆکراسیێ و رێزگرتنێ ل مافێن مرۆڤی
ئاڤا دبن، ههر ڤێ چهندێ ژی وهها کریه کو ئهڤه پتر ژ
200 سالانه یهک شهر د ناڤبهرا دو دهولهتێن دهمۆکرات
ده روو نهدایه و فرهزمانی و کولتوری و دینی ژی چ جاران
د وهلاتهکێ دهمۆکرات ده نهبوویه ئهگهرا شهر و
ناکۆکی و خوینرشتنێ.
نه دوور ل ڤێ رێ پرسیارهک بێته پێش کو ئهو نموونهیێن
من ئینایین نموونهیێن فرهنهتهوهیی بوونه و ئایا
نهتهوهیهک ههیه کو پتر ژ زاراڤهیهکا وی بوونه
ستانداردو خوهندن و نڤیسین پێ دهێنه کرن؟ بهلێ چهندین
زمان ههنه کو پتر ژ زاراڤایهکا وی بوونه ستاندارد.
زندیترین و سهرکهفتیترین نموونه ژی “زمانێ نهرویژی”
یه کو دو زاراڤایێن وی “بۆکمۆل” و “نینۆرشک” ب یهک پله
و پایه زمانێن فهرمی نه و تهنانهت ل سهر بهرگێ
پاسپۆرتا وان ژی ناڤێ نهرویژی ب ههردو زمانان دهێته
نڤیسین “نۆرگ” و “نۆرگه”.
بۆ چ ل نهرویژێ دو زاراڤا بوونه ستاندارد؟ چاوا ئهڤ
ههردو زاراڤا ب ئاوایهکێ فهرمی د کارووبارێن گشتی ده ب
کار دهێن؟ ژ بۆ بهرسڤدانا ڤان پرسیاران ئهز ب فهر دزانم
کو هندهک ل سهر ئهزموونا نهرویژێ راوهستم.
نهرویژ
شانهشینا نهرویژێ دکهڤه باکوورێ ئهورۆپایی و یهک ژ
وهلاتێن سکاندناڤیایێ یه. ب رووبهرێ خوه ڤه پتر ژ 100
ههزار کیلۆمهترێن دوجا ژ عیراقێ بچووکتره و چار ملیۆن و
نیڤ مرۆڤ لێ دژین، وهک گهلێن سوێدی، دانمارکی، ئیسلاندی
کۆکا وان ژی ڤیکینگن. ل سالا 1300 زایینی دانمارک نهرویژ
و سوێدێ داگیر دکه. ل سالا 1500ێ سوێد خوه رزگار دکه لێ
نهرویژ داگیرکری دمینه ههتا سالا 1814ێ کو فرانسا وێ ژ
دانمارکایێ جودا دکه، لێ وێ دکه پارچهیهک ژ سوێدێ،
ههتا سالا 1905ێ کو وێ سهرخوهبوونا خوه راگهاندی. ل
نهرویژێ دو زاراڤایێن نهرویژی –ههر وهک مه گۆتی-
دگهل زمانێ سامی فهرمی نه. بۆکمۆل کو زمانێ 87% ژ خهلکێ
نهرویژێ یه ل باشوورێ وێ ب کار دهێت. نینۆرشک زمانێ 12%
ژ خهلکی یه و ئهو ل باکوورێ وێ ب کار دهێت. سامی زمانێ
1% ژ کۆچهرێن نهرویژێ یه و ئهو ژی ل باکووری دژین.
چاوا دو زاراڤا بوونه ستاندارد؟
دهما نهرویژ ل ژێر دهستهلاتا دانمارکێ بوو زمانێ
دانمارکی زمانێ فهرمی بوو و نهرویژی ب تهنێ زمانێ
ئاخفتنێ بوو. پشتی کو ڤێ رهوشێ پتر ژ 500 سالان
ڤهکێشایی، نهرویژیان ل سالا 1830ێ داخواز کر کو ئهو ب
زمانێ خوه بخوینن. ئهو ل سالا 1885ێ مل ب ملێ دانمارکیێ
بوو زمانێ فهرمی و ئهو زمان بۆکمۆل بوو. بۆکمۆل گهلهک
کهتبوو ژێر کارتێکرنا دانمارکیێ و ب تهنێ ل باشوورێ
نهرویژێ ب کار دهات و خهلکێ باکووری ب زاراڤایهکا دی
داخفتن.
دو زمانزانێن نهرویژی “ئیڤار ئاسێن” ئوو “کنوود کنوودسێن”
هاتن تهکلیف کرن کو زمانێ نهرویژی ب سهرووبهر بێخن.
ئیڤار ل گوندان گهریا و پهیڤ و ئهدیۆمێن رهسهن یێن
نهرویژی کۆم کرن و رێزمان نڤیسی. کنوودی ژی ههول دا
نهرویژیێ ژ دانمارکیێ پاک بکه. ههردو پرۆژه ژ بۆ
پهرلهمانێ نهرویژێ هاتنه پێشکێش کرن و ل سالا 1929ێ
پهرلهمانی بریار دا کو ههردو ببنه زمانێن فهرمی ل
نهرویژێ.
یێ ئیڤاری ئامادهکربوو “نینۆرشک” ئانکو نهرویژیا نوو بوو
و یێ کنوودی ژی ما “بۆکمۆل” ئانکو زمانێ کتێبێ، ژ بهر کو
بهری هینگێ ژی پێ دهاته نڤیسین و کتێب پێ دهرکهفتبوون.
ژ هینگێ وهره و ههتا ئهڤرۆ ژی چ ئارێشه
دهرنهکهفتنه و د سهر هندێ ره کو نینۆرشک زمانێ ب
تهنێ 12% ژ خهلکێ نهرویژێ یه، لێ وهک ههڤهدگهل
بۆکمۆلێ و گهلهک نهرویژی یێن “نینۆرشک” نه زاراڤایا
وانه ژی وێ دخوینن، پێ فێر دبن و سیاسهتا دهولهتێ
ئهوه کو ههر نهرویژیهک ههردو زمانان بزانه و
گهلهک کار ههنه ئهگهر مرۆڤ ههردووان نهزانه
نهشێت ب دهست بێخه. ل ژێر چهند هژمار و ستاتیستیک
ههنه کو پتر بهلاڤبوون و بکارهاتنا وان دیار دکن:
نهرویژ دابهش دبه سهر 20 پارێزگههان:
16 پارێزگهه؛ زمانێ وان بووکمۆله.
4 پارێزگهه؛ زمانێ وان نینۆرشکه.
432 بهلهدیه ههنه:
160 بهلهدیه؛ بووکمۆل
114 بهلهدیه؛ نینۆرشک
158 بهلهدیه؛ ههردو زمان
ل سالا 2006ێ "617. 237" قۆتابی ل خوهندنا سهرهتایی
بوون و ئهو ب ڤی رهنگی ل سهر زمانان بهلاڤه بوون:
87% بووکمۆل
13% نینۆرشک
10% تێکهل
رۆژنامهیێن سهرانسهری:
89% بووکمۆل
6% نئنۆرشک
5% تێکهل
من ژ رۆژنامهڤانهکێ نهرویژی " گێئۆرگ کریستانسێن” کو
دۆستهکێ گهلێ کورده پرسی "ئهگهر پهرلهمانێ وه ل
سالا 1929ێ بریار دابا کو یهک ژ وان دو زاراڤایان فهرمی
ب، نه ههردو، دا چ به؟” وی گۆت: “ئهو بریار دا
بریارهکا ئهنتی دهمۆکرات به و بریارێن ئهنتی
دهمۆکرات ژی ب درێژاهیا دیرۆکێ بوونه ئهگهرا ئارێشه و
ناکۆکیان و گهلهک جاران خوینرشتنێ ژی”. پاشی پێ ڤه چوو
و گۆت: ئهگهر مه وهها نهکربا، ئهز دوور نابینم کو
نوکه نهرویژی دو نهتهوه بان و نهرویژ ژی دوو
دهولهت با.
کهواته جۆت-ستانداربوونا زمانێ نهرویژی یهکێتیا
نهتهوهیی یا وی پاراستیه و ئهو دیتنا هندهک کوردان
ههیی کو دوستانداردی دێ دو نهتهوهیان پێک ئینه
دیتنهکا نهراسته و ب باوهریا من ئوو چ بنگهه ژ بۆ
نینه.
ل دووماهیێ من دڤێت بێژم کو ئهز سهپاندنا تاکه زمانێ
ستاندارد، ئێدی ههر زاراڤایهکا کوردیێ به، ل سهر
ههموو نهتهوهیێ کورد، نه ئهڤرۆ و نه ژی د پاشهرۆژێ
ده راست نزانم یان د پێچێبوونان ده نابینم. د ههمان
دهمی ده ئهز دزانم فرهستانداردیێ ژی ئارێشهیێن خوه
یێن مهزن و ئالۆز ههنه. لێ من گومان نینه ئهگهر ئهم
ب نیهتهکا پاک و ب جانهکێ زانستی و بابهتیانه و دوور
ژ دهمارگیریێ دانووستاندنهکا جددی بکن و پهنا بۆ
ئهزموونا گهلێن زمانێن وان فرهستانداردن و بۆ شارهزا و
بسپۆرێن کورد و بیانی ببن، دێ چارهیێن باش بۆ ههموو
پرسێن هلاویستی هێنه دیتن.
تێبینی: ئهڤ نڤیسار د ههژمارا 46ێ یا کۆاڤارا پهیڤێ
ده بلاڤ بوویه. ڕوانگه ژی ل مالپهرا " کولتورنامه"
وهرگرتیه و ئهو ئانیه سهر تیپێن عهڕهبی.
موئهیید
تهیب بهرپرسیارێ وهشانخانهیا سپیرێزێ و ئهندامێ
ئاکادهمیا کوردستانێ ل باشوورێ کوردستانێ یه.
http://www.ruwange.blogspot.com
